ХРЫСЬЦІЯНСКІ  КАНЦЭПТУАЛІЗМ У МАЛАДЗЁЖНАЙ  ПАЭЗІІ ЯК  ВЫНІК ГІСТАРЫЧНЫХ ЗЬМЕНАЎ НА  БЕЛАРУСІ

 

Маладзёжная паэтычная культура Беларусі – настолькі размаістае паняцьце, што даць яе ацэнку ў адзіным невялікім артыкуле-прадмове складана. Хутчэй тут лепей сказаць пра панятак працэсу, калі ў полі чытацкай увагі зьяўляюцца сотні імёнаў, але застаюцца адзінкі, выбітныя сваёй ня толькі харызмай, але й упартасьцю ды праявай сілы волі.

        Як паказвае жыцьцё,  талент, відавочна, ёсьць вынікам выключнай працы, што характэрна для ўсіх вялікіх беларускіх паэтаў, -- ад  Кірылы Тураўскага да Анатоля Сыса, а праявы Духу Божага, што мы называем геніем, дасягаюцца ўвогуле поўнай самаахвярнасьцю. Пра гэтае, у прыватнасьці, сьведчыць вопыт гісторыі літаратуры Беларусі.  І для некаторых т.зв. “забойнасьць радка” сталася, як кажуць, выключнай мэтодай і на сёньня.

        Прычына сучаснага маладзёжнага літаратурнага і паэтычнага буму палягае ня толькі ў відавочнай паэтычнасьці самой Беларускай нацыі, але  і ў сытуацыі, якая склалася на Беларусі з прычыны доўгачаканага абвяшчэньня незалежнасьці нашай краіны.

        Назіраючы разьвіцьцё ўсёй нацыянальнай культуры пасьля 1991 году, асабіста ў мяне складваецца ўражаньне – “нібыта плаціну прарвала”... Навонкі выйшла тая закансэрваваная энэргія, якая драмала доўгія дзесяцігодзьдзі, калі не стагодзьдзі нацыянальнага гістарычнага сну, бо стрымлівалася вядомымі гістарычнымі абставінамі.

       За гэты час у літаратуру прыйшло два арыгінальных пакаленьні паэтаў, якія праяўляюць сябе ня толькі ў традыцыйных жанрах прыгожага пісьменства, але і прапануюць навацыі.

       З т.зв. моладзьдзю пакаленьня ХХІ стагодзьдзя яшчэ шмат пытаньняў, яно толькі акрэсьлілася і хутчэй прадстаўлена імёнамі (Віка Ляйкоўская (Трэнас), Верка Бурлак (Джэці), Вальжына Мартынава (Морт), Вольга Гапеева, Сяргей Прылуцкі, Вольга Чайкоўская, Арцём Кавалеўскі дый інш.), чымсьці вартаснымі вынікамі творчасьці, якіх пакуль малавата, -- у іх, відавочна, усё яшчэ наперадзе!

      Пакаленьне ж адраджэнскага часу 1990-ых, безумоўна, ужо патрабуе сур’ёзнага навуковага разбору...

      Існуе і дзьве плыні сучасных маладых аўтараў ў падыходзе да творчасьці і развою ўласных здольнасьцяў: адна зь іх абапіраецца на акадэмічную традыцыю, дзе найбольш яскрава праявілі сябе хрысьціянскія паэты --А.Пашкевіч, В.Кобрут, М. Віч (Гілевіч), Т.Будовіч, Н.Капа, А.Брусевіч, В.Слінко, А.Спіцын, А.Новікава, Я.Лайкоў, І.Сіроткін, С.Патаранскі, В.Кустава; другая плынь апілюе да наватарства, дзе найбольшых дасягненьняў прыдбалі маньерысты, і найперш В.Жыбуль, Ус.Гарачка, А.Хадановіч.

     Прапануем  падборку маладых паэтаў хрысьціянска-філасофскай лірыкі, якая, узьнікшы як зьява канцэптуальнага кшталту апошніх дваццаці гадоў, мае найбольш вартасны характар для нацыянальнай культуры наогул.

Бо ёсьць тым апірышчам, якое і ўвасабляе жывы Дух нашай вялікай славянскай нацыі.

 

                                                                        Ян  БЕЛАКРЫЎСКІ

 

 

 

 

 

 

 

Анатоль БРУСЕВІЧ

 

 

                                             ДАРОГА  ПРАЗ  ШЭРАСЬЦЬ

 

                                      Што страшней? – ці памерці, ці жыць,

                                      Каб калісьці памерці ўсё роўна...

                                      Мне шкада,

                                                            -- што ніводнай душы

                                      Навакол,

                                                        толькі мёртвая поўня.

 

                                      Толькі мёртвае Неба – і я...

                                      Плачуць зоркі у шэрай пустэльні...

                                      Мары збудуцца толькі ў снах...

                                      Ну, а шчасьця ня будзе...

                                                                                 Павер мне.

 

                                      Шчасьце прыйдзе таксама у сьне.

                                      Альбо прыйдзе, калі нас ня будзе...

                                      Лепш памерці, чым жыць у труне,

                                      І зграшыць,

                                                            чым прабачыць Юдзе...            

                                          

 

                                                       

 

 

 

 

Натальля КАПА

 

                                          РАСТВО

                                                         

 

                                                                         Матыў І.Бродскага

 

                      Спас нарадзіўся

                      У лютую сьцюжу,

                      Гарэлі ў пустэльні вагні пастухоў,

                      Буран бушаваў, выцінаючы душу

                      З цароў, што прынесьлі дары да Яго.

 

                      Вярблюды ўздымалі касматыя ногі...

                      Выў вецер...

                                            І ясная зорка Раства

                      Глядзела, як трох караванаў дарогі,

                      Бы промні, сыйшліся ў пячоры Хрыста...

 

 

 

 

 

      Валярына КУСТАВА

 

 

                                                    ***

 

                              Родна, пяшчотна, гладка...

                              І небясьпечна...

                                                          Хаця...

                              Ты паглядзеў, як дзіцятка...

                              Я, -- як дзіця.

 

 

                                                             

 

Янка ЛАЙКОЎ

 

 

                                                     НЯЗВОДНАЕ

 

 

                                         На паверхні пашарпаных сьцен

                                         І на твары братоў-езуітаў  

                                         Клаўся змрочны, сутонлівы цень

                                         Неспатоленым болем спавіты.

 

                                         Я зьнямоглы сьляпы ерэтык

                                         Сярод цемры зьнямоглай адчайнай

                                         То нясьцерпна зрываўся на крык,

                                         То вымройваў зацята маўчаньне

 

                                         А пасьля у трывожным паўсьне

                                         Я уздрыгваў раптоўна,

                                                                                  нібыта

                                        Праз парожнюю стынь ка мне

                                        Бог працягваў рукі Нябыту...

 

 

                                                              ***

                                         Дванаццаць сьвечак на куце,

                                         І кожная – згарае,

                                         А велізарны смутны цень

                                         На хату наступае.

 

                                         Але ратуе нас вагонь, --

                                         Гарачы,

                                                        аж балючы...

                                         І гэты сон – вякоў спакон

                                         Трываць,

                                         Трываць нас вучыць.   

                                         

 

                                                          ***

                                  ... І прыкра нам, што мы – багі,

                                  Што падуладны нам стыхіі,

                                  Сьвятло калысак, змрок магіл,

                                  Сьвятыя дзеі і ліхія.

 

                                  Мы знаем Веру і Любоў,

                                  Мы разумеем іх прыроду, --

                                  Свой Дух, расьпетраны наноў,

                                  Кідаем на алтар Свабоды.

 

                                  Каб не змаглі пазбыцца мы

                                  Таго, што здолелі адужыць, --

                                  Каб вы,

                                                сыны жыцьця зімы,

                                  уратавалі свае душы!..

 

 

                               

 

 

Сяргей ПАТАРАНСКІ

 

 

                                        ТАЙНА  МЛЕЧНАСЬЦІ

 

                                         Маці Бога збан малака

                                         Абраніла спадкова ў Нябёсах...

                                         З таго часу там зор рака

                                         Зіхаціць у пярлінах дзівосных.

 

                                         А быць можа Гасподны сын,

                                         Не напіўшыся з таго збану,

                                         Сьлёзы ліе...

                                                                А нам Нябёсы

                                         Падаюцца у восень нірванай,

 

                                         Калі падае зорны дождж

                                         На зямлі ліставейнае лона.

                                         Сьлёзы Бога –

                                                                   ў маім сэрцы нож, --

                                         Растанаюць у вечнасьці звонна,

 

                                        Нам адплочваючы грахі

                                        Паміж тайны нязнанай Нябёсаў,

                                        Адкрываючы жыцьцяшляхі

                                        Ў зарападнасьці зорна-дзівоснай.

 

 

                                                            ***

 

                                        Вострая Брама,

                                                                    як брама у Рай,

                                        Што Беларусьсю Нябёснай завецца...

                                        Тут захаваны Дух цнотны і сэрца

                                        Ісьцінаў Божых.

                                                                      Як не шукай

                                        Іншае брамы да родных мясьцін,

                                       Дзе Дух Радзімы у сімвалах Веры.

                                       Вострая Брама між вечных часін

                                       У Беларусь –

                                                               ёсьць Нябёсныя Дзеверы.

 

 

 

                                                               ***

 

                                                 І  гэты сьвет, і той, --

                                                 Які ж нарэсьце лепшы?

                                                 Душу сьвяты спакой

                                                 Краіны роднай цешыць.

 

                                                  Вось родны твой абсяг,

                                                  Дзе ў храмах Боскі Гонар,

                                                  Дзе наш Хрыстовы сьцяг,

                                                  Дзе сонм сьвятых бароніць,

 

                                                  Дзе Вастрабрамскі крыж,

                                                  Як зорная надзея,

                                                  Дзе вецер дзён старых

                                                  З бацькоўскіх стрэхаў вее,

    

                                                  Дзе наш вясновы Рай

                                                  Між бэзу і шыпшыны...

                                                  Адно сумленьне май,

                                                  Сваю шануй краіну!

 

                                                   І гэты сьвет, той –

                                                   Усё табе спазнаці...

                                                   Але няма сьвятой

                                                   Вышэй уласнай маці.

 

 

 

                                           БЕЛАРУСКАЯ  ПРАЎДА

 

                                        Беларусы нясуць сваю Праўду

                                        Па гасьцінцах Еўропы сівых,

                                        Дзе шмат мелі ад Неба парады,

                                        Ды таксама і сьцежын крывых.

 

                                        Беларусы нясуць сваю Праўду

                                        На гісторыі зьбітых нагах,

                                        Дзе спазналі і велічы радасьць,

                                        І вялікае Годнасьці крах.

 

                                        А куды ж  нясуць тую Сьвятую,

                                        Што адвечная ў кожным, як зьніч?!.

                                        Дзе Радзімы абшар прастуе

                                        Гістарычнай, што ў Духу ня зьнік

 

                                        Але ў чым жа ёсьць існая Праўда

                                        Беларусаў у сьвеце сьвятым? –

                                        Каб сябе пачуваць у ім варта –

                                        Ў службе Госпаднай,

                                                                              толькі ў тым!  

    

 

 

                                                           ***

                                                                            Ка.

 

                                        Акіян Беларускага неба                                                    

                                        Над тваёю сьвятой галавой,

                                        Як віно, і, як бохан хлеба,

                                        Як душы тваёй сьветлы спакой.

 

                                        Зноў вятры заплятаюць косы

                                        Ў гольле дрэў і ў тваіх валасох,

                                        А ў Нябёсах ідзе анёл босы,

                                        Бласлаўляе твой кожны крок.

 

                                       Ты адзіная ў гэтым сьвеце

                                       Беларускай зямлі анёл мой...

                                       І сьпявае нам песьню вецер,

                                       Цябе славячы...

                                                                   Над галавой                             

                           

                                       Акіян Беларускага Неба,        

                                       Ад якога нам шчасьце прыйшло,

                                       Як віно і як водар хлеба,

                                       Як ад Неба сьвятое сьвятло.

 

 

 

 

 

 

 

 

Алесь СЬПІЦЫН

 

 

                                                     ***

 

                          Я вокам абшар і нябёсы абмераю

                          І зорысты пыл сьнягоў, --

                          Бог даў Беларусам больш, чым імпэрыю,

                          Бог даў Беларусам Любоў.

 

                          Хай неба начное пакрыецца млечнасьцю

                          І прыйдзе сьвітанак, як госьць.

                          Бог даў Беларусам болей, чым велічнасьць,

                          Ён даў ім сваю прыгажосьць.

 

                          Хай зло над Сусьветам часова ўладарыць  

                          І сее бязьлітасны гвалт.

                          Бог даў Беларусам больш, чым ўсёўладнасьць,--

                          Гасподзь міласэрнасьць нам даў...

 

 

                                                   ***

 

                               О не! У Неба не бывае дна...

                               Але як дзень, бы вогнішча, зацьмее,

                               Вада сьвятла заўважна абмялее,

                               То буйныя жамчужыны відаць.

 

                               Але – у Неба не бывае дна:

                               Блакітны, шэры, залаты і сіні...

                               Бяздонна-сьветлай напаўненьне скрыні –

                               Густая каляровая вада.

 

                               О не! У Неба не бывае дна.

                               Сінечы шоўк, зарослы сьветлым рэхам,--

                               І толькі спрэс суцэльная паверхня,

                               І толькі спрэс сьвятая глыбіня.

 

 

                                                    ***

 

                                У гэты год гарэлі Леаніды...

                                Хай Божым знакам стануцца яны.

                                Хай метэорамі згараць зямныя крыўды

                                І дробязяў штодзённых камяні.

 

                               У гэты год гарэлі Леаніды...

                               А іх ніхто ня бачыў праз туман,--

                               Празь невычэрпны боль зямны і крыўды,

                               На покліч іх ніхто не адказаў.

 

                               У гэты год гарэлі Леаніды,

                               Хоць іх ужо ніхто і не чакаў,--

                               Ня зьменены зямныя краявіды,

                               Бо пра Любоў ніхто не запытаў.

 

                               Ды ўсё ж аднойчы, праз пустэчы міты,

                               Дзе сон душы,

                                                         хай зразумее сьвет,

                               Што недарма прыходзяць Леаніды,

                               Згараючы у полымі

ушчэнт...

                         

 

Укладаньне падборкі

Яна БЕЛАКРЫЎСКАГА.