НАЦЫЯНАЛЬНЫ  БЕЛАРУСКІ  МАНЬЕРЫЗМ –

СВОЙ  ВІД  СУЧАСНАЕ  САТЫРЫ

 

            Беларускі сатырычны маньерызм, напэўна, адна з самых яркіх і незвычайных зьяваў сучаснай маладзёжнай паэтычнай культуры на Беларусі, якая сфармавалася ў сярэдзіне 199О-ых  гадоў у асяродку менскіх мадэрністаў.

            У супярэчлівай і размаітай плыні літаратурнага працэсу таго дзесяцігодзьдзя, які адбіваў і незалежніцкую эйфарыю, і ўзьнёслыя надзеі на будучыню, пісьменьнікамі сярэдняга і маладога пакаленьняў ствараліся ня толькі “забойныя” оды пра любоў да Радзімы і куртуазна-цнатлівыя паэзы пра каханьне, але і кулуарная лірыка, якая мела  здаровы іранічны характар з падмесам часам чорнага сарказму і добра затраўленая выключным падзолам традыцыйна-кансерватыўнага  гумару адпаведнага харктару, -- дзе ўжо і плакаць хочацца, але мусіш сьмяяцца, каб не звар’яцець ад супярэчлівасьцяў няпростага беларускага жыцьця.

            “Сьмех скрозь сьлёзы з пункту гледжаньня мудрага чалавека хрысьціянскага сьветапогляду “, як відавочнае праяўленьне комплексу самазахаваньня для нашай нацыі, пэўна, і вызначае асноўны метад у падобнага роду творчасьці, якую і не акрэсьліш як банальная байка эзопавага кшталту аля традыцыі Кандрата Крапівы, дзе і сюжэтны разьбег сягае далёка ад калгасных абшараў ды асінізацыйна-меліярацыйных зьдзяйсьненьняў папярэднікаў...

             У гэтых паэтаў-інтэлектуалаў пост-“нашаадраджэнскай” пары натхненьне лётае ад менскіх кабакоў і плошчаў ажно да Вострае Брамы ў Вільні (якая для іх і па сёньня зьяўляецца беларускім горадам(!)). Тое натхненьне народжанае – татальнай тугой аб нязьдзейсьненых марах часу, які нёс столькі спадзяваньняў для кожнага, але які стаўся жахлівым раcчараваньнем у сваіх выніках,  а таксама здаровай развагай, што, урэшце, Бог даў жыць тады, калі й паслаў на грэшную зямлю, у тым часе, у якім суджана было па Яго Задуме нарадзіцца...

            Відавочна, у нацыянальнай паэзіі, як і ў беларускім грамадстве, да сатырычнага жанру стаўленьне самае рознае, -- для кагосьці гэта планіда, а для кагосьці небясьпечны, “ніжэйшы”  жанр, бо і чалавек, калі жартуе падобным чынам, кажа тую падцэнзурную праўду ў вобразнай форме, якая можа быць камусьці й непрыемнай, але ўсё ж мае мейсца...

            Да прыкладу, народны паэт Рыгор Барадулін у маладосьці займеў шалёную папулярнасьць у інтэлектуальна-прасунутым асяродку пост-адліжнай пары менавіта, як сатырык... А Наталка Кучмель, маці-пакравіцельніца сучаснай менскай паэтычнай маладзёжнай плеяды, чалавек вясёлы і жыцьцясьцьвярджальны, сваю сатыру зусім не запісвала да апошняга часу, лічыўшы ўласныя “паэтычныя жарцікі” за глупства (яе “прышпількі” запісваюць сябры – як фальклёр у бабулек на вёсцы, проста з саміх геніяльных вуснаў, якія нараджаюць непаўторныя гукавывяржэньні).

            Родапачаткоўцам беларускага паэтычнага маньерызму, пасьля актыўнай літвучобы ў Маскве і, відавочна (наколькі можна меркаваць), выключнага кантактаваньня з імперскім куртуазным бамондам, стаўся Віктар Шніп, які апублікаваў незалежным чынам першае выданьне сатырычнага праэкту “Чырвоны ліхтар”...

            З гэтай пары адкрыта друкаваць і агучваць маньерызм сталася  прыстойнай манерай ня толькі ў кулуарах, але і на іншых пляцоўках.                             

 

            Паэтычная моладзь, для якой паэзія была лёсам, а ня бздурнай гульнёй у “комплекс недавершанага дзяцінства”,  якая, як паказаў вопыт,  заблыталася ў “філасофскіх здуменьнях пост-мадзермістычных тэхналёгій”, знайшла сапраўднае творчае адхланьне ў падобнага роду сатыры... Вось, маўляў, як трэба!..

            А было трэба!!!

            Бо  думаючая публіка зачакалася, як тады, так і сёньня, з-за адсутнасьці ідэялягічнага стырна ў грамадстве, менавіта ад родных “інжынераў душ чалавечых” не банальных прызнаньняў у любові – ці то да Радзімы, ці то да жанчыны, якія набілі аскоміну яшчэ ў часе “шушкевічанска-пазьнякоўскай адлігі”, дый пустых па форме і зьместу “экскрыментальных” (паводле  прозы І.Сіна)  эксперыментаў  паэтычных фанфаронаў, а жорсткай праўды зь іранічным падтэкстам і цьвярозым кантэкстам.

            Гэтая падборка прадстаўляе імёны вядучых маладых майстроў сатырычнага жанру на Беларусі.

 

Добры Бабёр  і  Прышпілька

 

 

 

Альгерд БАХАРЭВІЧ

 

 

                                        НЯМЕЦКАЯ  МОВА

 

        

                              О, мілая сэрцу, Нямецкая мова!

                              Багацьце тваіх невычэрпных крыніц:

                              Для моцнага – новых памкненьняў аснова,

                              Для кволага ты – і апора, і зьніч.

 

                              Ты мужна прайшла празь вякі і нягоды,

                              Каб новым стагодзьдзям, як сонца, зазьзяць,

                              Каб весьці да зораў празь цемры-балоты.

                              Нікому тваіх ручаёў не стрымаць!

 

                              Зьвініш ты на полі, на вулках, у хаце,

                              Ты песьняю льесься,

                                                                   хоць зьведала зьдзек.

                              А тым хто цябе і адрокся, і страціў, --

                              Адвечная ганьба і сорам навек!

           

                                              

 

 

 

Усевалад ГАРАЧКА

 

 

З опусу “Пралетарскія песьні”

 

 

                                                     ***

 

                                         Гарбаты рабочы

                                         Ідзе па Абраце,

                                         Гарбаты рабочы

                                         Ня любіць гарбаты.

 

                                         Гарбаты рабочы

                                         Ня любіць Гамэра,

                                         Гарбатым рабочым

                                         Па сэрцы гамэра.

 

                                         Гарбаты араты

                                         Падобны да брата,

                                         Гарбаты араты

                                         Ня любіць гарбатых...

 

                                         Гарбаты рабочы

                                         Ня любіць Пятраркі,

                                         Гарбаты рабочы

                                         Кахаецца з чаркай...

 

                                         А мне не па сэрцы

                                         Рабочы з аратым –

                                         Пад хвост бы ім перцу,

                                         У карак гарбатых!

 

 

 

                                                    ***

                                          Малады рабочы

                                          Пахмяліцца хоча,

                                          І стары рабочы

                                          Да піўнухі крочыць...

                                          

                                          Не сягаюць мары

                                          За абшар піўбара.

 

                                          Малады рабочы

                                          Памачыцца  хоча,

                                          І стары рабочы

                                          Да таго ж ахвочы...

 

                                          Не сягаюць мары

                                          Далей пісуара.

 

 

 

З опусу “Новая Ленініяна”

 

                                                    ***

                                     Не, вы ня слухайце яго...

                                     Стары мой тут схлусіў,

                                     Бо на суботніку Ільіч

                                     Бярвеньняў не насіў...

 

                                     Маўчала гэтулькі гадоў, --

                                     Баялася турмы...

                                     Ільіч у векапомны дзень

                                     Са мною вокны мыў.

 

                                     Маўчала гэтулькі гадоў, --

                                     Баялася ўсяго...

                                     Была калісьці маладой,

                                     І Ленін – ого-го-го!

 

                                     Была вясна, цьвілі сады,

                                     І ён з букетам руж!..

                                     Ішла вайна, цяклі гады,

                                     І ў лазарэце муж...

 

                                     За прыадчыненым вакном

                                     Працоўны люд гудзеў...

                                     Не, мне ніколі не забыць

                                     Той векапомны дзень! 

 

 

 

 

 

Люба ЗАГУБА

 

                                                    ***

                             Пажнеш сам тое, што пасееш,--

                             Пройдуць гады і аблысееш...

 

 

                                                    ***

                                                                     К. Рамашцы

 

                                     Усе паэты – алкашы,

                                     Усе музыкі – наркаманы...

  

                                     А дзе ж нармаьныя хлапцы?!—                                   

                                    Напэўна, у калхозе...

 

 

 

 

 

Віктар ЖЫБУЛЬ

 

 

                                           ТАКСІКАМАНЫ

 

                                   У ціхім садзе, за альтанкай,

                                   сярод старых, каравых дрэў

                                   таксікаман з таксікаманкай

                                   на жоўтай лавачцы сядзеў.

 

                                   Ён зь ціхім шэптам пра каханьне

                                   мазут намазваў на батон,

                                   яна зь бясконцым хваляваньнем

                                   піла трайны адэкалён.

 

                                   Зь нябёсаў падала праменьне

                                   і сьлізгацела між алей...

                                   Таксікаман дастаў зь кішэні

                                   смачнейшы ўніверсальны клей.

 

                                   Яны ўдыхалі ротам, носам,

                                   каб ува ўсе куткі мазгоў

                                   цёк едкі водар дыхлафосу –

                                   нэктар адрынутых багоў.

 

                                   З анучы, змочанай бензінам,

                                   бруіць рака безь берагоў,

                                   у шызамройную краіну

                                   нясе яе, нясе яго...

 

                                   Крывой дарогай інфернальнай

                                   яны сыйшлі ў таксічным сьне...

                                   І толькі клей універсальны

                                   застыў на мулкім бервяне.

 

                                   Чаго зайздосьціць тым каханкам?

                                   Нядоўга цягнецца раман,

                                   калі яна таксікаманка,

                                   і калі ён таксікаман...

 

 

 

 

 

Аляксандар КУЛІНКОВІЧ

 

                                                      ***

                        

                           Калісьці ў мінулым я быў ветэранам...

 

                           На сьвята з Сабесу прыйшоў падарунак, --

                           радыё, кветкі, кансэрвы, бананы,

                           і тэлевізар! (айчынны ласунак)...

 

                           Уключыў тэлевізар – Рыгорыч зь сябрамі...

                           Я да радыё-кропкі – а ён ужо там!..

                          

                           Кансэрвы і ня стаў ужо адчыняць...

 

 

                                                       ***

                             Сорам сябры! –

                             больш за трох,

                             ды ў начы...

     

                             Лепш пры сьвятле,

                             ды з гэтай жанчынай,

                             якая заўчора ўсіх на Дажынках

                             сынамі звала ды сьпявала, як бусел...

                             А бусел – сэкс-сымбаль усёй Беларусі,

                             што нас аб’яднала па цэнтры Эўропы,

                             нібыта пад Курскам пагоны-акопы,

                             камбайны,

                                                сьцягі ў нябёсах лунаюць

                             апошняй мадэлі...

 

                             Гэх!..

                            Думка згубілася.

 

 

                                                    ***

                                    Калі зямля пакліча маці,

                                    то не паеду я на дачу...

                                    

                                    Бо бульбу ўсю сапёры пазьбіралі.

 

 

 

 

Сяргей МІНСКЕВІЧ

 

 

                                         ВОЧЫ

 

                                 Аднойчы

                                 Цёмнай ноччу

                                 Я надта быў ахвочы

                                 Пабачыць чыйсьці вочы,

                                 Лепш пару, ды дзявочых...

 

                                 Вось крочу

                                 Цёмнай ноччу.

                                 І з бруку трохі збочыў...

                                 Гляджу: на доле вочы

                                 Мне пад нагой ляпочуць.

 

 

                                 Вой, ноччу

                                 Цёмнай вочы!..

                                 Вой, нэрвы як ляскочуць!

                                 Сьхіліўся... і адскочыў,

                                 Бо ў брудзе нос замочыў.

 

 

 

 

 

Сяргей МІХАЛОК

 

 

                                                    АЧКАРЫК

 

                                                                    Прысьвячэньне раману С.П.

 

 

                                                          1.

 

                         Дні напралёт ён сядзеў у чытацельскам зале,

                         Знаў хто такія Дзядро і Мандзельштам...

                         Рабяты яго за глаза “касы” называлі,--

                         Кідалі сьняжкамі, і білі па вечарам.

                         На фізкультуры не падцягнуўся ні разу,

                         Хаця разьбіраўся ў глаголах і падзяжах...

                         Я ж у яго ўлюбілася сразу,--

                         Была штота ў яго падбітых глазах...

   

                         Ачкарык, ачкарык,

                         Давай з табой дружыць.

                         Ачкарык-ачкарык,

                         І лыжны спорт любіць...

                         Ачкарык-ачкарык,

                         Ты мяне пагладзь,

                         А за ента даш мне фізіку спісаць!..

 

 

                                             2.   

 

                        Годы праляцелі...

                                                         Ачкарык стаў ўрачом.

                        Я к яму бальная папала на прыём...

                        Мілы мой ачкарык, разьдзень мяне скарэй,

                        І мяне паслухай трубачкай сваей...

                        Чуўствуеш, як б’ецца сэрца пад рэбром,--

                        Павадзі мне трубкай пад бюзгалцером...

                        Я была бальная ад любві к цібе!

                        Хадзем ка мне скарэе, --

                                                                   бо я на белютне...

 

 

                         Ачкарык!..

                                              Ачкарык,

                         Давай з табою жыць.

                         Ачкарык!..

                                              Ачкарык,--

                          І матылькоў лавіць...

                          Ачкарык-ачкарык

                          Ляжыць радам са мной, --

                          Пачуваю, дзеўкі, сябе я маладой!

 

 

 

 

Сяргей ПАТАРАНСКІ

 

 

                                     ОФІСНАЯ  БАЛЯДА

                                                                           

                                                                 На матыў В.Шніпа

 

                          На офісе сядзіш адна, --

                          нібы ў магілу ўбітая труна...

                          Хоць сэрцам прагнеш міру і спакою,

                         ды штосьці сталася з тваёю галавою,--

                         мо ад кампутару, ці йшчэ якое трасцы,

                         ня ведаеш каму душу аддаць, -- каму аддацца,

                         а розныя падлюгі-актывісты

                         цябе ў куту імкнуць ушчэнт заціскаць,

                         ды,  прайдзісьветы-гады, прыстаюць,

                         і працаваць спакойна не даюць...

 

                         На офісе самотная сядзіш,

                         як на магіле векапомны крыж...

                         А лепш ляжаць табе цяпер разьдзетай

                         і слухаць вершы зорнага паэта

                         пра шчаснае, нібыта сонца, лета,

                         бо прагнеш сэрцам міру і спакою,

                         ды штось з тваёй увесь час галавою...

                         Таму адна жыла і пражывеш,

                         як непачуты зь любых вуснаў верш...  

                    

 

                                    ВІЛЕНСКАЯ БАЛЯДА

 

                        У менскім бары “Вільня” ты сядзіш,

                        прыкінуўшыся паннай выкшталцонаю,

                        хоць на той Вільні ўжо паставіў крыж

                        маскаль і лях, са Жмудзьзю ледзь прытомнаю,

 

                        хоць ведаеш і ты, што Вільні той

                        табе, як і вушам тваім, ня ўбачыцца...

                        Ды хочацца рамантыкі крутой,

                        каб у гісторыі хоць чымсьці ды адзначыцца:

 

                        каб спакусіў цябе вялікі князь,

                        а лепш кароль, што ў паспалітай панстваваў...

                        Ды каралёў і князяў не відаць,--

                        адное быдла, як захопнік, п’янствуе.

 

                        Таму адная ў бары ты сядзіш,

                        прыкінуўшыся паннай выкшталцонаю,

                        дзе Вільня тая, як надзей разьбіты крыж,

                        паўстала Менску бруднымі прытонамі...

 

 

                                      РАЗУМНЫЯ  ЗАЙЦЫ

 

                                    Зайцы сабе абралі львоў

                                    Князьмі, каб імі кіравалі,

                                    Ад ворагаў абаранялі

                                    Зайчыных стос правоў.

 

                                    Але ў сямействе сквапных львоў

                                    Інакшыя маралі:

                                    Ільвы на трапезу пабралі

                                    Зайчыных шмат галоў...

 

                                     Аповед гэты страшны мой

                                     Фінал мог мець інакшы,

                                     Калі б зайцы ільвоў абраўшы,

                                     Прад тым варылі галавой.

 

 

                               

                                   МАЙДАНАВАЯ  МАДОННА

 

                                   Сіняя стужка ў тваіх валасах

                                    русых, як наша ліцьвінскае неба,

                                    а у бяздонных, як сонца, вачах

                                    сонца Свабоды жаданай патрэба.

 

                                    Як жа імкнуся цябе запрасіць

                                    я да кавярні, а лепш яшчэ ў госьці...

                                    Толькі ня цягне цябе туды штосьці,--

                                    тут ты Свабоду так прагнеш здабыць,

 

                                    дзе рад амапаўцаў дружнай сьцяной,

                                    нібы дубы векавыя паўсталі,

                                    і са сьпецсужбаў асоб цэлы рой,

                                    што ўжо увагай уласнай дасталі...

 

                                    Тут ты Свабоду так прагнеш здабыць,

                                    што выклікае павагу, вядома...

                                    Ды лепш сядзець табе ў бары ці дома,

                                    бо на той Плошчы йшчэ могуць забіць...

                                     

                                    Ты ж для Любові паўстала,

                                                                                    каб жыць,--

                                    вось дзе тваё ад нябёс прызначэньне,

                                    нібы Мадонна,

                                                               зь якой не грашыць

                                    хочацца,

                                                    а ўвасабляць адраджэньне

 

 

                                    нацыі роднай, якая і так

                                    меншае і без ваенных нагодаў...

                                    Бо ты ня спыніш Свабодаю танк.

                                    Толькі ў Любові твая ёсьць Свабода...

 

 

 

 

 

 

 

Віка ТРЭНАС

 

 

                                                 ***

                                           Я дурная...

                                           Ты дурны...

 

                                           І на што нам дзеці?..

 

 

 

 

 

 

Андрэй ХАДАНОВІЧ

 

 

 

                             ДЗЯЎЧОНКА  ЗЬ  БЕЛАСТОКА

 

                          Чую голас прыгажуні зь Беластока,

                          Ён гучыць птушынай песьняй між палёў...

                          Пазнаёміцца хачу, -- я ў гэтым дока...

                          Толькі тут ня вельмі любяць маскалёў...

                          

                          Чую голас прыгажуні зь Беластока, --

                          У спадніцы ад найлепшых куцюр’е.

                          “Дай прыпасьці да чароўнага вытоку!”--

                          Я крычу ёй...

                                                 А дзяўчына не дае.

 

                          Дзяўчонка зь Беластока,

                          Ня будзь ка мне жастока,

                          Жасто-о-ка ня будзь!

                          Я плачу ў тры патока,

                          Бо хлопчыку з Вастока

                          Дзяўчаткі зь Беластока

                          Спагады не даюць...

 

                          Чую голас прыгажуні зь Беластока, --

                          Працінае да вантробаў гэты пах,

                          І кілбасіць ад каханьня, як ад току,

                          Быццам сам амур заехаў па зубах.  

                          

 

 

 

         

 

 

Алесь Сьпіцын

 

На сьвято-Вадохрышча

Зорачкі гараць

Ля сьвятой крынічанькі

Чэржачкі стаяць

 

Ночкаю паўцёмненькай

На марозцы моцненькам

 

Там пад белым храмікам

Трошкі пад гарой

Ледзьве не штурхаюцца

Людзі за вадой

 

Людцы выкшталчоныя

За вадой сьвянчонаю

 

Ад марозу дрыжыкі

Цяжка сунімаць

Часам так і просіцца

Грамаў сто прыняць

 

Каб сагрэцца дзеўчынкі

Паляць цыгарэтанькі

 

Кожнаму ня церпіцца

Кожны пэўна зьмерз

Песьцяць шчырай лаянкай

Тых, хто ўперад лез…

 

У запале шчыранькам

Мацярацца гідзенька.

 

А вакол манашанькі

Ходзяць, завіхаюцца

З тлуму абураюцца

Прыбіраюць бруд

А ў яры шатаньчыкі

Ходзяць ды сьцябаюцца

Як набожна лаецца

Праваслаўны люд.

 

Укладаньне: Добры Бабёр  і  Прышпілька.