Асоба і час. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 1. — Мінск: «Лімарыус», 2009. — 500 с.: іл. — Наклад 300 ас.

Мэты, задачы і запал новага выдання грунтоўна выказаны ў рэдакцыйнай прадмове: ««Асоба і час» плануецца яго стваральнікамі як незалежнае навуковае выданне, у якім без адхіленняў у ідэалагічныя бакі ... спецыялісты маглі б публікаваць вынікі сваіх росшукаў у галіне беларускай біяграфістыкі». Аднак гэта і мастацка-культурніцкі альманах, бо ў ім строгія навуковыя артыкулы расквечаныя літаратурнымі нарысамі, партрэтамі, згадкамі. А да ўсяго — архіўным эпісталярыем ды якасным фотаальбомам. Абрысы вобразаў Жыгімонта І Старога, Дамініка Квяткоўскага, Зоські Верас, Янкі Брыля, Алеся Салаўя, Васіля Быкава, Пятра Машэрава, Івана Мележа й іншых «асобаў у часе» малююць лепшыя навуковыя і літаратурныя пёры, а «сшыў» сабранае ў адзіны альманах яго нястомнік-укладальнік Аляксандр Фядута.



Грыцкевіч Анатоль. Старонкі нашай мінуўшчыны. — Мінск: «Кнігазбор», 2009. — 468 с. — Наклад 500 ас.

Грунтоўны зборнік унікальных артыкулаў пра знакавыя асобы і падзеі нашай гісторыі становіцца яшчэ адным помнікам нацыянальнай дзяржаўнасці беларусаў у абсягу стагоддзяў. Па сутнасці, гэтая кніга — плён 80-гадовага жыцця навукоўцы і грамадзяніна, у якой выпісаны сонм беларускіх славутасцяў (Вітаўт Вялікі, Жыгімонт Аўгуст, Алелька, Іван Сапега, Мікалай Радзівіл Руды, Стафан Баторый, Жыгімонт, Уладзіслаў і Ян Вазы, Піліп Орлік, Тадэуш Касьцюшка, Булак-Булаховіч...), у якой з грамадзянскай адказнасцю апісаныя найбольш значныя гістарычныя бітвы і даты (ад бітвы на Сініх Водах 1362 г. да Слуцкага паўстання 1920-га), а таксама — на заканчэнне — сплецены вянок з артыкулаў пра сваіх калегаў-гісторыкаў. Выданнем кнігі апекаваліся МГА «Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»» і Дабрачынны фонд «Этнічны голас Амерыкі» (ЗША).



Дзмітрыеў Генадзь. На скразняках лёсу. — Мінск, 2009. — 356 с. — Наклад 299 ас.

Можна спавядацца пра былое родным ці святарам. Можна перапісаць перажытае нуднымі радкамі ў тоўстыя сшыткі, якія той-сёй з блізкіх, можа, і пагартае. А можна перанітаваць усё тое ў кранальную кнігу — пад адной вокладкай і біяграфію (сваю, свайго пакалення і свайго часу), і мемуары, і ўспаміны, і аповесць-летапіс, і раман-сведчанне. На тое хапае і часткова выдуманага, і амаль рэальнага лёсу Рыгора Аўласёнка, аб тым — яго ваеннае дзяцінства, філфакаўскае студэнцтва, настаўніцкае сталенне, узвеўная творчасць-паэзія, сталічная праца — ажно да звышрэалістычнага захопу менскага Дома літаратара ды ліквідавання незалежных літчасопісаў. Многія пазнаюць у тэксце сябе: і светлыя героі, і героі шэрыя.

Кніга адметная і яшчэ адной амаль забытай сёння рысай: годнай аўтарскай сціпласцю ў самападачы.



Казько Віктар. Бунт незапатрабаванага праху. — Мінск: Выдавец І.П.Логвінаў, 2009. — 340 с. — Наклад 300 ас. (Кнігарня «Наша Ніва»).

Гэта раман-боль, так і не названы ў кніжным выданні раманам. Бо аніякі традыцыйны раман не здолее змясціць у сваёй зазвычай лагічнай форме аўтарскага непакою, спадзевак, нараканняў, перажыванняў, заўвагаў да традыцыйнага нашага лёсу, быццёва-рэчаісна-сучаснай дурноты, жаху, тупасці, хамлоты. А найперш — аўтарскіх прадбачанняў, папярэджванняў і прароцтваў. Асадка Віктара Казько — не толькі бязлітасны молат, кулак, але і панацэйны мастакоўскі скальпель; раманныя героі — асістэнты ды пацыенты ў хірургічным пакоі, празаічны стыль — ці як запавольная кропельніца над галавой, ці як нервовае пульсаванне прабітай вены. А пафас і сімвалізм, як трапна заўважыў у пасляслоўі да кнігі Міхась Тычына — «нагадвае знакамітую карціну Эдварда Мунка «Крык»... што чакае лю­дзей на пачатку ХХ стагоддзя, яму (мастаку) невядома, а нам добра вядома. І пра гэта раман Віктара Казько».



Капусьцінскі Рышард. Падарожжы з Герадотам: выбраныя творы / пер. з польскай Алеся Пяткевіча і Алены Пятровіч. — Мінск: Выдавец І.П.Логвінаў; Вроцлаў: Калегіюм Усходняй Еўропы, 2009. — 392 с. — Наклад 1000 (1 завод 1 — 500 ас.) — (Кнігарня «Наша Ніва»).

Два тэксты — «Імператар» і «Падарожжа з Герадотам» — польскага журналіста стагоддзя, народжанага ў Пінску, — як два творчыя паўшар’і, як два бакі аднаго мастакоўскага медаля. Аўтар дэманструе незвычайнае пераўтварэнне вандроўных запісаў па экзатычных краінах у насычаную настроямі, пахамі і колерамі мастацкую прозу, пераўтварэнне асабістых успамінаў у аўтабіяграфічную паэму ў прозе. А можа, і наадварот: праз аўтабіяграфічную проза-паэму і мастацкую прозу вяртаецца ў сваё мінулае ды блукае па колісь наведаных краінах?



Лыч Леанід. Міжнацыянальныя дачыненні на Беларусі (верасень 1943 — кастрычнік 1964 г.). — Мінск: «Галіяфы», 2009. — 284 с. — Наклад 300 ас.

Навуковы і фактаграфічны фаліянт пра вынікі правядзення савецкай палітыкі «збліжэння ды зліцця нацый, культур і моваў». Навуковая сага пра задушэнне беларускай нацыянальнай ідэі. Расповед пра дэнацыяналізацыю духоўнага, палітычнага і эканамічнага жыцця Беларусі ды дэфармацыю самасвядомасці народу. У аснове расповеду — ціск Масквы-Цэнтра на беларускую душу-ментальнасць, неабвержныя матэматычныя факты — і згадкі пра канкрэтных «тутэйшых» асобаў, чыімі рукамі ён праводзіўся: у навуцы, асвеце, грамадскім жыцці. У агульнанацыянальным кантэксце дбайна разглядаецца і культурна-грамадскае жыццё беларускага замежжа.

Ляхновіч Павел. Золата князёўны: апавяданьні, байкі. — Мінск: «Поліфакт», 2008. — 196 с. — Наклад 300 ас.

Чытаючы экспрэсіўна-кароткую прозу Паўла Ляхновіча здабываеш веру не толькі ў прыгажосць мастацкага беларускага слова, але й упэўненасць у ягонай моцы, у патэнцыяле традыцыйнай белетрыстыкі з «пярчынкай», гумарынкай, самаіроніяй, «збокуіроніяй». Пачынаеш думаць, што сцэнарнае кінабачанне назаўсёдна адстала ад літаратуры, а то й нават не набліжалася да яе... Сацыяльная показка-анекдот у форме апавядання ці празаічнай байкі, з псіхалагічным угрунтаваннем, з сюжэтным дапаўненнем, з аўтарскім імпэтам-вопытам і захапляльнай апантанасцю — тое, чым можна ахарактарызаваць знойдзенае чытачом «Золата князёўны».



Паслаў бы табе душу... Ліставанне Рыгора Барадуліна з мамай (1954 — 1971). — Мінск: «Лімарыус», 2009. — 276 с.: іл. — Наклад 500 ас.

Лепш за аўтара прадмовы да гэтай кнігі У.Някляева не скажаш: «Калі й не хапала ў беларускім прыгожым пісьменстве нейкай кнігі, дык такой».

...«1954 год... Усім, усім, мама, я табе абавязаны. Вазьму есці сала, і адразу ўспомніцца, чые рукі збіралі храп’е, чые рукі прыгатаўлялі яго. Надзену штаны, мне ўспомніцца, што твае рукі ўсё гэта зрабілі» (Сын); «1955 год... Кажаца, недажду таго шчасливага денёчка, той светлай минутки, каб мае вочы глянули на тибе…» (Маці); «1960 год... Родная, залатая, малю цябе, пясок, па якім ходзіш, цалаваць буду, толькі кінь ты работу, кінь... Цалую твае рукі» (Сын); «1967... Мой галубочак, мая зорачка ясная! Закатилася ты далёка ат мене летась, хоть глядела на усход сонца, думала: мой сынок у тым баку, а сёлета не знаю, у який бок глядеть…» (Маці); «1971... Родная мамачка, дарагая, залатая мая! Усё будзе добра... Мой пакой заўсёды для цябе — і цёпла, і ціха. У цябе ж усё-ткі сын ёсць, хай благі, але сын»... І падобныя спавяданнні — на цэлую кнігу, якая разам з фотаілюстрацыямі перарастае ў душэўна-шчымлівую жыццясагу.



Разанаў Алесь. Сума немагчымасцяў: зномы. — Мінск: Выдавец І.П.Логвінаў, 2009. — 122 с. — Наклад 500 ас.

З гукаў вырастаюць словы і думкі, са словаў і думак — усё астатняе. З радкоў Алеся Разанава — і лірыка, і матэматыка, і аблокі, і зямля. Спалучыць усё тое, звязаць немагчымае і дапамагаюць яму сабраныя ў кнізе зномы: як маланкі, як вязьмо сцяблінаў дажджу. І сама анатацыя да кнігі пагражае пераліцца ў асобны зном: ««Паэзія — асаблівая веда», — зазначаецца ў адным са зномаў. Што тычыцца саміх зномаў, то гэта веда, у якой паэзія крышталізуецца ў высновы і, крышталізуючыся, набывае адмысловы кшталт».

Які? Аб тым даводзіцца ў кожным радку і паміж імі.



Сучаснае швэдскае апавяданьне: проза / Уклад. Вольга Цьвірка. — Мінск: «Галіяфы», 2009. — 176 с. — Наклад 300 ас.

Першая ў нашай гісторыі (калі не лічыць «Дзеяслоўных» падборак) мініанталогія шведскай літаратуры прэзентуе найбольш значныя тэндэнцыі скандынаўскай краіны: і рэчаіснасць, і сон, і нерэальнасць, і сацыяльныя зрухі, і іхнюю абсурднасць, і сур’ёзнасць, і гумар, і драматызм, і ўзнёсласць — жыцця, быцця і творчасці. Назвы навэлаў успрымаюцца як надпісы-тату на невядомым і маладым целе шведскай культуры («Нядзельная імша», «Бэтон», «Жыцьцё і сьмерць», «Перашкода», «Сябры», «Дыяграма»...), а каскад прозвішчаў у змесце — як радкі чараўнічага верша-замовы: Энглюнд, Каліфатыдэс, Шульцэ, Давідсан, Хеміры, Руус, Аскестад, Кільгорд, Плэель, Лёвэндаль, Маркс... Не Карл, натуральна, а Клаўдыя, аўтарка вытанчаных апавяданняў пра чалавечыя лёсы.