Перад чытачом — гронкі радкоў незвычайнага ў сучаснай беларускай літаратуры, але надзвычай традыцыйнага ў яе гісторыі твора, вершаванага рамана, «унука» класічнай паэмы «Тарас на Парнасе», у якім легенды і выдумка гарэзна паяднаныя з перажытым і ўбачаным.

Зразумела, па некалькіх штрыхах чалавека — як і раман — не пазнаць, а таму накіроўваем зацікаўленых да кнігі аўтара, якая з’явілася ў мінскіх кнігарнях.

* * *
Ні шар паветраны... і ні гандола
не трэба мне, каб узлятаць увысь:
жыцця майго цярэблівае кола
ўздымае ўверх і апускае ўніз.

Не выкапень з архіўных сутарэнняў —
раман-бурлеск наўздзіў сучасны жанр:
у круг яго cюжэтных завіхрэнняў
трапляюць справядлівец і махляр.

Два процілеглых полюсы — аснова,
каб крэсівам здабыты быў агонь;
ад землякоў запісанае слова
кладзецца зернем на маю далонь.


На сёмым небе

Бывае, што і мужчына раджае.
(Зямны жарт)

Любона Зеўса ўпадабала —
нішто мужчынка, хоць і бог...
Раней нікога не кахала,
хто б ёй ні абіваў парог.

Матрыярхат на іх планеце
пусціў карэнне ўглыб вякоў:
каб войнаў не было на свеце, —
як меней трэба мужыкоў.

З планеты, што ў сузор’і Шалі,
Любону выслалі сюды,
каб богі, з ёй што пераспалі,
сябе праклялі назаўжды.

Багоў вядомых тут не многа —
і ўсе не простыя чыны.
Вінцо пацягваючы з рога,
гуляюць гульма век яны.

Страляцца з-за багінь не модна,
дый зброі тут — аніякой.
Змяёю сыкаць падкалоднай —
то ж гэта не дуэльны бой.

«Любона... Хто яна такая?
Які круцель яе прыслаў? —
Зеўс ад няпэўнасці ўздыхае:
— Хто сцежку звабе паказаў?

Хто адчыніў вароты замка?
Ці не радня Юнона ёй?..»
На барадзе — такая ж ямка,
і бровы — месяцам-дугой.

А вусны — лук напяты струнка,
і голкай востры язычок
даймае аж да самых шлункаў:
ты ўжо не цар, а мужычок.

Не смееш ёй у вочы глянуць,
сказаць што-небудзь — слоў няма.
Усе твае дастоі вянуць,
пустой здаецца галава.
І каб сама не падступіла,
не ўсклікнула: «О, мілы Зеўс!..»,
яго нішто б не спакусіла —
і не падумаў бы пра сэкс.

І час, і норавы — не тыя,
дый божы свет даўно не той:
калісьці тут жылі святыя,
а сёння зброду — у-уя-ёй!

І Зеўс ужо Любону гэту
нават здалёку пазнае,
бо пэўна ўзяў сабе за мэту —
схіліць да блізкасці яе.

Не прасталюдзін — бог дародны,
і не які там нездаляк.
Ягоны юр — парыў прыродны —
утаймаваць няма ўжо як.

Маўчыць, нервуецца Юнона,
праклёны кідае ўтаймя:
— Звалілася б з цябе карона!..
Каб ты забыў сваё імя!

А Зеўс наўсторажы — віжуе:
Любона легла на душу...
І тое, што ён з ёй плануе,
ліецца песняй увушшу.

Любона — медык, вінеролаг,
і ўжо нібыта — кандыдат.
І да ўсяго яшчэ — псіхолаг...
Так, Зеўс — яе палка салдат.

Эт! Дарма што і Сёмае Неба, заселенае багамі, а праблемы — бадай такія ж, што і ў зямлянаў. Зеўсу па душы прыйшлася павабная эмігрантка Любона. Юноне, сужыцельніцы Зеўса, няўносна такое бачыць. Ад рэўнасці ўпадае ў гарачку злосці — шле праклёны ў адрас грамавержца.
Ды Зеўс — з таго ён і бог, што яму ўсё дазволена! — дамогся-такі свайго: спакусіў іншапланецянку.
Хаця... О-о! Любона далёка не прастушка.

Любона — дзеўка і не дзеўка:
як ні ўзграбайся на жывот, —
вільне — і ластаўка-спадзеўка
падранкам падае ў чарот.

Зеўс збродаваў па-заліхвацку —
увесь выкладваўся, як мог...
І не заўважыў, як знянацку
сам аказаўся спаміж ног.

І ўжо яна на ім царуе —
спружынай скача і дрыжыць...
Зеўс жарсці ейнае не чуе —
змарнела-ўтомлены ляжыць.

Набожны быў — бязбожы стаўся,
пакуль з Любонай гарцаваў...
Ён з родасемем не расстаўся —
яе «жывіцу» засмактаў!


Любона на зямлі

Цану сабе Любона знае —
зямныя строі ўжо на ёй.
Яна каторы дзень шукае
багоў, якім прайграла бой.

Зеўс загадаў вярнуць назад іх —
падобных не пацерпіць страт:
ён за бажат багатых, знатных
кульне любы матрыярхат.

І так зрабіў, каб без прыпону, —
па-божы каб усё было:
за руль ён усадзіў Юнону,
Любону ўплішчыў у крыло.

Супоняю звязаў ёй рукі,
ногі ўшчаміў у кайданы...
Яго спакусніца — ні гуку:
маўчаць трывог яе званы.

І прызямліўся зоркалёт іх
паблізу возера — у роў,
дзе мінаў поўна іскрамётных, —
нікім не адкапаны схоў.

І, каб запалы не пажэрла
іржавіна за доўгі час,
вайна б і Зеўсу нос уцерла:
хвастом накрыўся б экіпаж.
<…>

* * *
На дапатопным «жыгулёнку»
зямляк да Проні падкаціў.
Дастаў з багажніка кніжонку
і да цяпельца падступіў.

Не жартаваў. Не захапляўся
ані бусламі, ні ракой.
Адно маўкліва павітаўся,
заўважыў: — Во, набытак мой!

І пасміхнуўся. Памяркоўна
дадаў: — Душы маёй — нуда...
О-о, юшка! Ну, дык і цудоўна:
маё — пітво, ваша — яда!»

Пасля згадаў і «гумарэмку»,
што ў альманаху памясціў.
І тут жа даў сваю ацэнку —
найлепшым творам палічыў.

Госць:
— Ды хоць і пяць СП хай будзе,
а гумарыстаў — з дзіркай мех!
Хацелася б, каб нашы людзі
часцей купляліся на смех.

Але, каб выступіць, — даведку
ад «новага» СП давай!
А без даведкі — у выведку
любы зацягне шалапай.

Каб у «стары» СП прынялі, —
ад бога талент трэба мець;
а ў «новым» — толькі б друкавалі,
абы без грошай не сядзець.

Будзь хоць народны ці бывалы, —
для іх ты — голас камара;
затое ў модзе — генералы
й маёры ў вобразе цара…
<…>


Зямныя праблемы

Эней з Дыдонай недзе сярод лета
да старшыніхі ў сельсавет прыйшлі,
ды з прынцыпова-мондраю кабетай
агульнай мовы так і не знайшлі.

Слыве на Сёмым Небе безбацькоўе —
з таго няма там ніякой радні,
бо дзеці ўсе гадуюцца на роўных,
і змалку ўжо, як кажуць, на кані.

Сапраўдныя бацькі ім невядомы,
як, зрэшты, і бацькі не знаюць іх.
На Сёмым Небе — божыя дзетдомы:
няма больш у галактыцы такіх.

І прозвішчаў няма — адно імёны,
бо выведкі таксама там няма...
Парушыць казуістыкі каноны
Маруся Луба так і не змагла.

Адпрэчыла Энея і Дыдону —
свой кіраўнічы паказала кнут:
— Звяртайцеся, як трэба па закону,
у наш раённы cправядлівы суд.

Не доўга валакіцілі ў раёне —
за хвост там не цягаюць кацяня.
І давялося прывыкаць Дыдоне
да прозвішча і новага імя.

Энейчык Еўдакія, а так — Дунька.
А бацька ейны — нібыта Аўдзей.
Ківалі на яе: — Пагляньце, вунька
багіня ходзіць сярод нас, людзей.

Энея — як Эрнеста запісалі,
па-бацьку ён Захаравічам стаў...
Нарэшце іх зямлянамі прызналі,
а Дабрадзей на дачы прапісаў.

* * *
Жыццё ў карчме вірыла шала,
Эней там рэдка калі быў...
Яму жанчыны не хапала,
бо ўжо з Дыдонаю не жыў.

Аднак у ролі кавалера
вузлоў інтыму не вязаў...
Набыў сабаку — фокстэр’ера,
па «Інтэрнеце» заказаў.

Залез у творчасць з галавою:
пісаў раман — штодня, угрунь.
Ён падсылаў свайму герою
з мясцовых цыпачак красунь.

Калі няма ў каханне веры,
а думкі — сіберная ноч, —
душа памаўзлівай мегеры
тунее, што балотны корч.

З такой бахурай вузел шчасця,
як ні завязвай, — распаўзе...
У сэрца абярог не скрасці
й не патапіць яго ў слязе.

Аб тым пісаў Эней, што бачыў,
што чуў і сам што перажыў:
зямное ён не перайначваў —
не падвышаў і не хваліў,

бо разумеў, хто — патрыёт,
а хто — ахвотнік на падмазкі...
Жыцця зямнога калаўрот —
працяг адной і той жа казкі…
<…>

* * *
Без жартаў — не жыццё: дакука.
І гэты твор мой — не ля-ля!..
Калі ў каханні хто — цяля, —
анёл за ім віжуе з лукам.

Такое — там, сярод багоў.
А на зямлі — свае прыплясы:
палітык цісне на каўбасы,
а я, пісьменнік, — на любоў.

На кнігі сёння — нуль увагі:
пісьменніка зацёрлі моські —
аблудных монстраў неданоскі,
якія трызняць пра гулагі.


Пасляслоўе

Я спачуваю тым, хто мовы роднай
ні ў школе, ні ў сям’і сваёй не чуў.
Русіфікатар змеем падкалодным
усё яшчэ мяльцешыць уваччу.

«Русяць» у нас звычайна графаманы
ды той, хто выпаў з роднага гнязда,
хто палічыў, што край яго забраны,
каму ўсё роўна — зорка ці звязда.

Дэвіз такіх: былі б адно каўбасы
ды таннае пітво ракой цякло,
і ўвесяленняў розных прыбамбасы
пішчом каб лезлі ў белтэлеакно.

Ім усё роўна, хто быў расстраляны:
Максім Гарэцкі ці Алесь Дудар...
Яны адмалку ў пяты кут загнаны,
дзе паліць сэрцы здрадлівы пажар.

Паразітуе гэтае пазаддзе
і сёння, бо сваё яму — нішто...
З іх кожны першы марыць аб уладзе,
і кожны першы — пройда на ўсе сто!